Indian-economy-coronavirus

ماشین‌سازی در هند، از گذشته تا اکنون (۱)؛ تاریخچه و نقاط عطف صنعت ماشین‌سازی هند

نقطۀ شروع توسعه صنعت ماشین‌ابزار هند به اوایل جنگ جهانی دوم و دهه ۱۹۴۰ میلادی برمی‌گردد. در این زمان تولید ماشین‌ابزارها از طریق دریافت کمک‌های فنی از شرکت‌های خارجی شروع شد و با سرمایه‌گذاری دولت (در قالب برنامه پنج‌ساله اول توسعه) بر روی این حوزه در دهه پنجاه ادامه پیدا کرد. با این مقدمه، در این مطلب تاریخچۀ مختصری از صنعت ماشین‌سازی در هند می‌خوانیم.

تاریخچه توسعه‌بخش ماشین‌ابزار هند را می­توان به پنج مرحله تقسیم کرد. در حقیقت سابقۀ توجه به ماشین‌ابزار در هند به اوایل جنگ جهانی دوم بر­می­‌گردد. در این زمان با توجه به عدم دسترسی به ماشین‌­آلات وارداتی، تعدادی از بنگاه‌­های بریتانیایی تولید خود را در هند آغاز نمودند (مرحله اول). پس از این مرحله اقتصاد متمرکز هند شکل گرفت که نتیجۀ آن تدوین و اجرای برنامه‌­های پنج‌سالۀ توسعه بود. بر اساس این برنامه­‌ها، دولت هند اقدام به سرمایه‌­گذاری در صنعت ماشین‌ابزار نمود و در این زمان (سال ۱۹۵۳) صنایع ماشین‌ابزار هندوستان تشکیل شد (مرحله دوم). دو مرحلۀ ابتدایی توسعۀ ماشین‌ابزار هند با هدف تولید ماشین‌آلاتی برای مصارف عمومی و عمدتاً از طریق دریافت کمک فنی از طرف­های خارجی (مانند ارلیکن، لودن، وارد، هربرت، جونز و شیپمن و غیره) به پیش رفته است. در دهۀ شصت میلادی مرحله سوم توسعۀ این بخش از طریق رشد سریع در تولید و گسترش افقی انواع ماشین‌ابزارها به وقوع پیوست. مرحلۀ چهارم توسعۀ این صنعت در اواسط دهۀ هشتاد میلادی و از طریق انعقاد قراردادهای لیسانس با شرکت‌های تولیدکنندۀ ماشین‌ابزار ژاپنی (مانند موری-سیکی، میتسوبیشی، هیتاچی-سیکی، ناچی فوجی- کوشی، موراتا و غیره) ادامه یافت. اکنون صنعت ماشین‌ابزار هند در مرحلۀ پنجم توسعه قرار دارد که این مرحله در اوایل دهۀ نود میلادی آغاز و پیشرفت در آن به ‌دلیل تدوین و اجرای سیاست‌های اقتصاد بازار آزاد و پیدایش تکنوکرات­ها در هند اتفاق افتاده است. بدین ترتیب، صنعت ماشین­‌سازی هند در دهۀ گذشته از زمان آزادسازی و اصلاحات اقتصادی، راه درازی را پیموده است. هم اکنون این صنعت که زمانی در وضعیت وابسته به فناوری قرار داشت، به محصولات موفق خود که حاصل تلاش‌های تحقیق و توسعه هستند، می‌­بالد.

در کشور هند محدودیت‌­های وارداتی (کمی) در مورد حوزۀ ماشین‌­ابزار مقداری زودتر از سایر گروه­‌های محصول برداشته شد. در واقع اولین فهرست مشمول حذف محدودیت­‌های وارداتی که در سال ۱۹۸۴ در این کشور منتشر شد شامل هجده نوع ماشین‌ابزار بود. در سال ۱۹۹۲ همۀ محدودیت‌­های فیزیکی مربوط به واردات ماشین‌ابزار حذف شد و عوارض واردات ماشین‌ابزار به ‌دلیل همراهی با سیاست­‌های سازمان تجارت جهانی از ۱۱۰% به ۲۰% کاهش یافت. بخش کالاهای سرمایه‌ای از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۱ رشد بسیار چشم‌گیری را تجربه کرد اما پس از این سال، تا حدود زیادی این بخش عقب مانده و شاهد رشد منفی بوده است. علت این امر کمبود تقاضای داخلی بوده که نتیجۀ آن افزایش وابستگی به واردات و در نتیجه رشد آهستۀ این بخش در اقتصاد جهانی شده است. دیگر دلایل عقب افتادن این حوزه را می‌­توان در چالش‌های مرتبط با صادرات، عمق فناوری، رقابت­‌پذیری و شرکت‌های کوچک و متوسط خلاصه نمود. در شکل (۱) تاریخچۀ رشد صنعت ماشین‌ابزار در هند به طور کامل نشان داده شده است.

هند در سال ۲۰۱۵ هجدهمین تولید­کنندۀ ماشین‌ابزار در جهان بوده است. صنایع ماشین‌ابزار این کشور تقریباً شامل چهارصد و پنجاه واحد تولیدی است که نزدیک به صد و پنجاه واحد آن شامل شعب شرکت‌های بین­‌المللی مانند دوسان، دی ام اجی و مالینو هستند. دیگر واحدها، واردکنندگان ماشین‌‌آلات برای فروش هستند. تقریباً ۷۰% خروجی ماشین‌‌آلات در هند توسط ۱۰ تولید­کنندۀ برتر تولید می­‌شود و تولیدکنندگان داخلی تقریباً ۴۵% از بازار کل ماشین‌‌آلات در هند را به خود اختصاص داده‌­اند. حوزۀ ماشین‌ابزار هند تا سال ۲۰۰۰ رشد ناچیزی داشته و سرمایه‌­گذاری در این حوزه تولیدی به‌طور قابل توجهی کم بوده است. در اوایل سال ۲۰۰۲، حوزۀ مهندسی هند (خصوصا حوزۀ اتوماتیک)، شاهد افزایش قابل توجهی در سرمایه‌گذاری بوده است. به طوری­‌که بعضی از شرکت‌های بزرگ جهانی، بخشی از تولیدات­شان را به تولیدکنندگان هندی برون­‌سپاری کرده‌­اند. این برون­‌سپاری باعث جهشی در تقاضا برای ماشین‌ابزار در هند شد و پس از آن این صنایع در هند با نرخ خوبی رشد نمود. اکنون صنعت ماشین‌سازی هند به جایگاهی رسیده است که ماشین‌‌آلات استاندارد را به کشورهای پیشرفته صنعتی نیز صادر می­‌کند. یکی از علت­‌های این رشد را می‌­توان در سرمایه‌گذاری کلان دولت در حوزۀ صنعت ماشین‌سازی دانست.

main_897012294551d3aab3bd5c2524690753

در دهۀ شصت میلادی بخش تولید ماشین‌‌ابزار به صورت افقی گسترش ادامه پیدا کرد و در اواسط دهه هشتاد میلادی شرکت‌های تولیدی ماشین‌ابزار هندی از طریق انعقاد قراردادهای لیسانس با شرکت‌های معتبر ژاپنی وارد فاز جدیدی از توسعه شدند. در این زمان دولت هند سعی نمود محدودیت‌‌های واردات ماشین‌ابزار را با هدف افزایش تولید و به تبع آن افزایش صادرات حذف کند. در دهه نود میلادی حذف تمام محدودیت‌‌های وارداتی، توجه به تحقیق و توسعه در شرکت‌های تولید ماشین‌ابزار، پیدایش تکنوکرات‌‌ها و تدوین سیاست‌‌های اقتصاد بازار آزاد نقش مهمی را در ایجاد آمادگی برای شروع دوره رشد سریع صنایع ماشین‌‌سازی هند ایفا کردند. تا اواخر سال‌های دهه نود همچنان رشد این صنعت در هند کند بود اما در ابتدای قرن جدید و همزمان با افزایش سرمایه‌گذاری دولت در بخش ‌‌های مختلف کالاهای سرمایه‌ای و برون‌‌سپاری محصولات شرکت‌های خارجی به شرکت‌های تولیدی هندی، دوره ده ساله رشد چشمگیر صنعت ماشین‌‌سازی در هند شروع شد و تا سال ۲۰۱۲ ادامه یافت. از این سال به بعد دوره شروع کاهش رشد (حتی رشد منفی در اکثر زیربخش‌های کالاهای سرمایه‌ای ) آغاز شد و تا سال ۲۰۱۶ نیز ادامه داشته است. حال دو سوال اصلی قابل طرح است، اولین سوال این است که چه عواملی باعث رشد حوزه کالاهای سرمایه‌ای در بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ در هند شد؟ و سوال دوم اینکه چه عواملی باعث بوجود آمدن رشد منفی در این کشور در بخش کالاهای سرمایه‌ای شد و دولت هند چه سیاست‌‌های و برنامه‌‌هایی را برای حل این چالش مدنظر قرار داده است. در مطالب بعد به این پرسش‌ها پاسخ خواهیم داد.

 

منبع: بررسی وضعیت صنعت ماشین‌سازی پیشرفته در کشور در حوزه‌های صنعتی منتخب (۱۳۹۷)؛ پژوهشکده مطالعات فناوری، اندیشکده ماشین‌سازی

0 نظر

پاسخ دهید

می خواهید به بحث بپیوندید ؟
حس پشتیبانی حرفه ای!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *